اصطلاح ‏‎(Research and Development) (R&D)‎‏ يا همان تحقيق و توسعه طبق نظر موسسه ‏‎(Organization For Economic Co-operation and Development) OECD‎‏ که متشکل از 30 کشور پيشرفته دنيا است، به معناي فعاليت هاي سازنده برخواسته از يک بنياد سيستماتيک است که با هدف افزايش دانش انساني و فرهنگ اجتماعي و بهره گيري از اين دانش در کاربردهاي جديد است. امروزه گسترش و طراحي محصولات جديد بيش از پيش به عنوان عامل اصلي و نهايي شرکت ها مطرح است.
در صنعت امروزه که با سرعت سرسام آوري در حال تغيير است، توقف و ايستايي به منزله مرگ تدريجي يک شرکت خواهد بود و اين الزام به دليل تغييرات و توسعه مداوم تکنولوژي، وجود رقبا و همچنين تعيين اولويت نياز مشتريان پديد آمده است. ‏ (R&D) جدا از وابستگي مشخص اش با توسعه تکنيکي و علمي داراي معناي اقتصادي ويژه نيز است. امروزه در بسياري از کشورهاي دنيا، سرمايه گذاري براي ‏ (R&D) بازتاب يک حرکت سازماني يا دولتي در جهت فراتر رفتن از سود و بازدهي فعلي و بهبود عملکرد و بازدهي در آينده است.
بر اساس گزارش آماري در سال 2006، چهار سرمايه گذار بزرگ دنيا براي بخش ‏ (R&D) ، به ترتيب ايالات متحده آمريکا با 343 ميليارد، اتحاديه اروپا با 231 ميليارد، ژاپن با 130 ميليارد و چين با 115 ميليارد دلار بوده اند. آن چه مسلم است اين است که فعاليت هاي ‏ (R&D) ‏ بايد از مسير سازمان يا شرکت ها و دانشگاه ها با سرمايه گذاري دولت هدايت شود. در زمينه تجارت نيز تحقيق و توسعه به معني حرکت به سمت آينده روشن و فعاليت هاي بلند مدت در دانش و تکنولوژي با استفاده از تحقيقات علمي است.

 

تاريخچه تحقيق و توسعه
تحقيق و توسعه مفهومي کاملا جديد است که تنها از سده بیستم به طور جدي مورد توجه و بحث قرار گرفته است تا بيش از اين تنها تعداد معدودي از موسسات خصوصي خدماتي از تحقيق و توسعه براي صنايع استفاده مي کردند. تا قبل از جنگ جهاني دوم، فعاليت هاي تحقيق و توسعه اي عمدتا در صنايع نظامي آمريکا، ژاپن و اروپا متمرکز بود. در آن سال ها مسائل در دو سطح سازماني و ملي از طريق ارائه راهکار و سرمايه گذاري بر روي آن حل مي شد. موسسات تحقيقاتي معمولا کوچک بودند و مديريت آنها نيز پيچيده نبود.
در نتيجه رويارويي فعاليت هاي تحقيق و توسعه اي با ساير عوامل به سادگي انجام مي شد. پس از جنگ جهاني دوم، ايالات متحده امريکا از طريق سرمايه گذاري بر روي نتايج به دست آمده از تحقيق و توسعه انجام شد که نتيجه نهايي آن بهبود فزاينده محصولات جديد بود و در واقع از جنگ جهاني دوم تا کنون، تحقيق و توسعه به عنوان عامل اصلي رشد و دگرگوني جوامع صنعتي محسوب مي شود.‏‏ پس مي توان به طور خلاصه نتيجه گيري کرد که تحقيق و توسعه در سير تاريخ تکامل و رشد خود سه نسل را طي کرده است.
نسل اول : لابراتوارها يا آزمايشگاه هاي ابتدايي و دانشمندان بودند . در اين مرحله تحقيقات عموما به صورت فردي انجام مي شد که منجر به اختراعات و تحولات عظيم مي گرديد.
نسل دوم: واحدهاي تحقيق و توسعه در کارخانجات بودند که با لابراتورها تماس تنگاتنگ داشتند در اين دوره کارخانجات با محدوديت بازار و رقابت شديد روبرو بودند. مشخصه اصلي تحقيق و توسعه اين دوره به بعد اين است که اين سري از تحقيقات تنها در بستر فعاليت خلاق وتکنولوژي هاي مرتبط با محصول و همگام با صنعت، مفهوم پيدا مي کردند.‏
نسل سوم: واحدهاي تحقيق و توسعه اي هستند که نقش، وظايف و محتواي عملکرد آن ها تحولات نويني پيداکرده است. امروزه تحقيق و توسعه در سراسر دنياي پيشرفته به يک فعاليت عمده صنعتي و دولتي تبديل شده است و به صورت سازمان هايي درآمده است که علاوه بر پاسخ گويي به مسايل صنعتي و تکنولوژيک، با مسايل سياسي، امنيتي و فرهنگي جامعه هم در ارتباط است. در واقع يکي از ابزارهاي قدرت، به معني در دست داشتن توسعه صنعتي و سپس توسعه اقتصادي جامعه محسوب مي شود. حتي مي توان گفت امروزه نتايج تحقيق و توسعه نه تنها به مديران کارخانجات و موسسات بلکه به مسئولان مملکتي و امنيتي نيز گزارش داده مي شود
‏ ‏بحث جهاني شدن ، ‏(R&D) ، از اواسط دهه 1980 در آمريکا مطرح شد. اما نسل اول (R&D) در دهه 1950 با استخدام نيروهاي کارآمد، فراهم کردن تسهيلات براي آنها، استفاده از ابزارهاي کنترل از راه دور در کمپاني ها به کار گرفته شد، ولي با گذشت زمان و به وجودآمدن تحولات ناگهاني در تکنولوژي، به ناچار ‏(R&D)‏ به طور گسترده تري به کار گرفته شد و موجب به وجود آمدن نسل دوم (R&D) ‎شد.‏‏ امروزه نيز سومين نسل ‏(R&D)‏ به وجود آمده است کهکارفرمايان و مديران ‏(R&D)‏ به عنوان يک مجموعه با هم در تصميم گيري هاي کلان کمپاني شرکت مي کنند. يعني ‏مجموعه اي از ‏(R&D)‏ ، تجارت، تکنولوژي و استراتژي دست در دست هم داده اند تا ‏برنامه ريزي دقيقي براي به دست آوردن بازار جهاني ارائه دهند که در اين نسل مديريت هوشمندانه سيستم ، رکن اصلي بقاي هر شرکت محسوب مي شود.‏ ‏در مجموعه ميزان سرمايه اختصاص داده شده هر شرکت به ‏(R&D) صنايع مختلف نشان دهنده ميزان پيشرفت کشور در آن صنعت است.
تا قبل از ظهور(R&D) کمپاني ها با مشکلاتي چون بالا بودن هزينه هاي توليد و پايين بودن کيفيت و کميت توليدات مواجه بودند که امروزه به کمک ‏(R&D)‏ و رفع اين مشکلات، قيمت سهام کمپاني ها نيز افزايش پيدا کرده است. " دبير انجمن مراكز تحقيق و توسعه وزارت صنايع ومعادن اعلام كرد: كمتر از ٢درصد مراكز، شركت ها و كارخانه هاي صنعتي در كشور داراي واحد تحقيق و توسعه ((R&D)) است. درحالي كه شركت ها و موسسات بزرگ صنعتي در دنيا بالغ بر يك سوم (٣٠درصد) از درآمد خود را به پژوهش و تحقيق براي توسعه اختصاص مي دهند اما در ايران اين رقم در بيشتر مراكز و صنايع كمتر از يك درصد است، اين مسائل از مهم ترين موانع موجود بر سر راه توسعه و پيشرفت ايران بر اساس سند چشم انداز ٢٠ساله است.
در حال حاضر خلاقيت ها، ابتكارات و نوآوري ها از بزرگ ترين دارايي هاي شركت ها و مراكز صنعتي روز دنياست بنابراين در بيشتر كارخانه ها و تقريبا تمامي شركت هاي اروپايي و آمريكايي، بخشي ويژه به نام ((R&D)) يا تحقيق و توسعه وجود دارد كه مسئول بررسي نمونه ها و ايده هاي قبلي و كار روي خلاقيت هاي جديد و نوآوري هاي روز جهان است. وجود واحد تحقيق و توسعه علاوه بر درآمدزايي كلان، باعث تحولات عظيمي در جوامع ورفاه زندگي مردم مي شود در حالي كه در كشور ما، كمتر كارخانه يا شركتي ديده مي شود كه با جديت بخش تحقيق و توسعه را دنبال كند.
براساس آماري كه از سوي اتحاديه اروپا ارائه شده، ميزان سرمايه گذاري در بخش((R&D)) شركت ها و موسسات صنعتي ١٠درصد نسبت به گذشته بيشتر بوده است. شركت هاي بزرگ در اين زمينه همگي متعلق به آمريكا و چند درصد متعلق به اروپاست. به عنوان مثال شركت داروسازي فايزر ٨/٥ ميليارد يورو، فورد ٥/٥ ميليارد يورو و مايكروسافت ٤/٥ ميليارد يورو و شركت هاي اروپايي دايملر كرايسلر و زيمنس به ترتيب به ميزان ٢/٥ و ٥ ميليارد يورو در بخش تحقيق و توسعه خود سرمايه گذاري كرده اند.
يشترين سهم سرمايه گذاري مربوط به شركت هاي داروسازي و بيوتكنولوژي و سپس صنايع شيمي، هوافضا، نظامي و خودروسازي بوده است. در فهرست اعلامي ٥٠ شركت برتر در بخش تحقيق و توسعه، ٢٠شركت آمريكايي، ١٨ شركت اروپايي و ٩ شركت ژاپني و ٣ شركت متفرقه وجود دارد و با نگاهي به اين آمار به خوبي متوجه مي شويم كه چرا آمريكا و ژاپن همواره از بهترين نوآوران و توليدكنندگان علم و دانش محسوب مي شوند. " 

 

این بحث ادامه دارد...